AKBÜK'ÜN TARİHÇESİ

Bir yörenin tarihi, o yerleşim biriminin oluştuğu ilk günlerden başlar…

Akbük’deki insan yaşamının kökeni ise, antik çağlara dek uzanmaktadır. Tarihçiler Akbük yöresindeki sosyal yaşamın M. Ö. 4.000 yıllarına dayandığı ifade etmektedirler.

Akbük yöresinde oluştuğunu bildiğimiz ilk kent, Teichioussa adını taşımaktadır.

Bu isim Türkçe’de, surlu duvar ya da sur duvarı anlamına gelmektedir.

Söz konusu yerleşim birimi, o dönemlerde Attika Delos Deniz Birliği’ne üye ve Milet kentine bağlı bir yapılanma içerisindeydi.

Tarihin o dönemlerinde böyle bir birliğin oluşturulmuş olması, uygarlığın gelişme düzeyini ortaya koyan önemli bir göstergedir. Söz konusu “Birlik”, Antik dönemde Ege Denizi’nde kıyısı bulanan ve ekonomisi güçlü olan kent devletlerinin oluşturduğu ticari birlik  ve nitelikli bir organizasyondu…

Akbük içinde yer alan Saplıada’da M. Ö. 6. yüzyıl dolaylarında Hippedamos isimli planlı bir yerleşim birimi oluşmuştur. Ancak daha sonra tanhrip edilen bu yörleşim bölgesine ait kalıntılar bugünlere kadar kalmış durumdadır.

 

 

Tarihi kayıtlar incelendiğinde, Akbük'de, iki antik kentin izlerine rastlamak mümkün olmaktadır:

Bunlardan birisi; sarnıç mevkiinde bulunan Pladasa, öbürü ise Teikhiousa'dır.

Pladasa hakkında bir bilgiye ulaşmak mümkün olamamaktadır.

Teikhiousa hakkında ise, Bilge Umar'ın Karia isimli kitabında geniş bilgilere yer verilmiş bulunmaktadır.

Bilge Umar'ın kitabından Teikhousa hakkında yer alan bilgilerin özeti şöyledir:

Teikhiousa, Helen dilinde, sur (teikhos) ile çevrilmiş kent, anlamına gelmektedir.

Bu kentin adına ilk kez Atina ile Isparta arasında süren savaşlar sırasında [M. Ö. 412] rastlıyoruz. Söz konusu yılda, İonia'nın en önemli kent-devleti olan Miletos, Delos Birliği'ni bir imparatorluğa dönüştüren ve tüm birlik üyesi kent devletlerini bağımlı hale dönüştüren Atina'ya baş  kaldırmıştı ve limanını Atina donanmasına kapatmıştı…

Kendisi ile birlikte hareket eden Isparta ise, Atina'ya karşı İran desteğini sağlamışlardı.

Bu gelişmeler sürerken bir gün, bölgeye gönderilen Isparta donanması Teikhiousa'nın önündeki körfezde geceyi geçirmek üzere konaklamış iken, Atinalı Alkibiades at sırtında çıkageldi ve donanma komutanlarına, Atinalıların Mileteos'u sıkıştırmakta olduğunu haber vererek derhal harekete geçmelerini öğütledi.

Isparta donanması, ertesi gün Miletos'a doğru yol aldı. Atinalılar daha önce kentten çekildikleri için rahatça limana girdi. Donanma bir gün sonra, tekrar denize açıldı. Ancak daha sonra, kıyıda bırakılan bazı malzemeyi almak için Teikhiousa'ya geri döndü.

Konaklama yerine o gün de İran'ın Batı Anadolu'nun orta ve güney bölümleri valisi Tissaphernes, yanında askerleriyle gelmiş, donanma komutanlarını Atina yandaşı İassos [Bugünkü adı Kıyıkışlacık] kentine saldırmak için kışkırtmış, komutanlar da onun öğüdüne uymuşlar ve bu kenti fethetmişlerdi.

 

 

Teikhiousa’nın tarihçesi üzerine kıt bilgimizin ikinci kırıntısı, Miletos'tan Didyma'ya giden, daha doğrusu Didyma yakınlarındaki panannos (yani, her yanı güvenli) denen deniz girintisinden Didyma tapmağına giden kutsal yol yanında sıralanmış olan Brankhos Oğulları heykellerinden biriyle ilgilidir.

Hemen hemen tümü, Osmanlı'nın izniyle, 19. yüzyılda İngiltere'ye götürülmüş olan bu arkhaik (İ.Ö. 479 öncesi yapımı) heykellerden birisinin, Brankhos Oğullarmdan, Teikhiousa tiranı Hares'e ait olduğu saptanmıştır.

Bir torba gibi Ege Denizi’ne uzanan Kazıklı yarımadasının kuzey yanında kurulmuş olan Akbük beldesi ile ilgili ilk yerleşim bilgi notları bu kadarla sınırlıdır.

Mandayla Körfezi olarak bilinen Akbük Koyu tümüyle doğal, derin ve korunaklı bir girintinin çevresinde yapılanmıştır.

Aynı yarımadanın güney yanındaki deniz girintisinin ucunda pek korunaklı bir diğer liman olan Kazıklı koyu bulunmaktadır.  Bir zamanlar, Teikhiousa'nın kapladığı, şimdi görünür tarihsel yapı kalıntısı bulunmayan bu yöre tümüyle sit alanı ilan edilmiş ve koruma altına alınmıştır. Dolayısıyla bu alanda sahil yağmacılığı ve çarpık kentleşmeye izin verilmemektedir. Ancak halen hernasılsa yapılmış bulunan birkaç derme çatma yapının duvarlarının inşası için ilkçağ mimarlık yapıtlarından kalma taşların kullanıldığı bilinmektedir.

Akbük, tarih boyunca Menteşe Beyliği ve Osmanlı İmparatorluğu toprakları içinde yer almıştır.

Akbük, Türk-Yunan nüfus değişiminin [tarihsel deyimi ile Mübadele’nin] gerçekleştirildiği 30 Ocak 1923 tarihine kadar önemli bir Rum yerleşim bölgesiydi. Yaklaşık olarak 100 hanede 400’e yakın Rum yaşamaktaydı.

1924 yılı ile 1936 yılları arasında ise Akbük, birkaç Yörük ailenin yaşadığı ıssız bir yöre idi.

1936 yılında Van'dan yapılan "Mecburi İskân" uygulaması sonucunda yöreye 10 Kürt ailesi yerleştirildi. 1945 yılında ise, komşu köy olan Kazıklı'da yaşayan fakir ailelere Akbük’de 20 yıl vadeli "Toprak Dağıtımı" yapıldı.

1945 yıllarında Akbük, Kazıklı Köyü'nün 20 haneli küçük ve önemsiz bir mahallesi halindeydi… Daha sonra Akbük, 1955 yılında, Milas'a bağlı, 35 haneli bir köy haline geldi.

İtalyanların, şu anda “Batı Yıldizı” olarak isimlendirilen yere bir iskele yapmış olduklarını biliyoruz.

Söz konusu iskelenin yapılmasının amacı, İtalyanların yörede işlettikleri bir kırmızı mermer ocağından elde ettikleri mermeri İtalya’ya taşımalarıdır. Söz konusu iskelenin kalıntıları halen bellidir. Sözünü ettiğimiz mermer ocağının yeri ise, bugünkü top sahasının üst kısmındadır.

Akbük’de 1969 yılında başlayan kadastro çalışmalarına daha sonra 1982 yılında da devam edilmiştir.

Kadastro çalışmaları sonunda Akbük’de mülk sahibi olan herkese tapuları verilmiştir.

Köyün muhtarları sırasıyla; Mehmet Ali Antalya, Mehmet Zorer, Abdullah Ateşgür, Ahmet Çetin, İbrahim Şam, Mehmet Emir Dönder ve İbrahim Şam'dır.

Akbük, idari birim olarak1990 yılında Milas'tan ayrılarak Yenihisar'a bağlandı.

Daha sonra Belediye olan Akbük’de Haziran 1992 yılında yapılan ara seçimlerde İbrahim Şam DYP'nin adayı olarak Belediye Başkanı oldu.

Bugün Akbük, Akyeniköy ile birlikte Didim’in iki beldesinden birisidir.

 

AKBÜK İSMİNİN ANLAMI

 

Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde “Bük” sözcüğü şöyle tanımlanıyor:

1.- Ovada veya dere kıyısında çalı topluluğu.

2.- Böğürtlen

3- Akarsu kıyılarındaki verimli tarlalar.

4- Dönemeç.

Akbük; ismindeki "bük" ekini; vaktiyle çalılarla kaplı bir yöre olmasından, böğürtlenin bol olmasından veya coğrafi açıdan itibariyle dönemeç konumunda olmasından almış olabilir…

İsmin başında yer alan "Ak" sözcüğünün ise, körfezdeki deniz suyunun temizliği ve berraklığını ifade etmesi bakımından uygun görüldüğü bilinmektedir.

  

COĞRAFİ KONUMU 

 

Akbük, Aydın iline bağlı Didim ilçesinin bir beldesidir.

Etrafı zeytin ve çam ağaçları ile kaplı olan dağlarla çevrilidir.

Kuzeyinde Karadiken ve kuzey/doğusunda Ilbıra Dağları; doğusunda Kazıklı Köyü, güney/doğusunda Bozbük Köyü, güneyinde Ege Denizi ve batısında Didim bulunmaktadır.

Etrafında ise, Tilki Tepesi, Kartal Tepesi, Gök Tepe ve Çam Tepe isimli tepe ve mevkiler bulunmaktadır.

Akbük'ün deniz kıyısı uzunluğu 15 kilometredir.

Yüzölçümü 25 kilometrekare olan Akbük,  Çukur, Yavan ve Yarık isimli birbirinden bağımsız üç koya sahiptir.

Akbük'ün sahil şeridi Saplıada’dan başlayarak Bozbük'e kadar devam eder.

 

ULAŞIMI

 

 

Günün her saatinden Akbük minübus bağlantısı ile Didim, Söke ve Milas'a bağlanmaktadır. Yolları asvalt ve nisbeten bakımlıdır.

Akbük'ün bazı yerleşim birimlerine uzaklığı şu şekildedir:

Akbük-Didim: 22 km

Akbük-Söke: 50 km

Akbük-Milas: 66km

Akbük-Bodrum Havaalanı: 38 km [Kazıklı orman yolundan]

 

AKBÜK'ÜN HAVASI

Akbük’ün en önemli özelliklerinden birisi de, havasının bol oksijenli, temiz ve insan sağlığı için en verimli nem oranına sahip olmasıdır.

Dolayısıyla, özellikle astım hastalarına olmak üzere, solunum yolu rahatsızlığı olanlara çok iyi gelmektedir.

Geceleri özellikle dağlardan süzülerek Akbük’ü yalayan rahatlık verici bir rüzgâr esmektedir. Akbük’ün yerlileri bu rüzgâra, dağ yeli ismini vermişlerdir. Sözünü ettiğimiz hava akımı denize kadar ulaşır.

Bu yel esmeye başladığında, önce bir müddet sıcak hava gelir. Sonra arkasından dağın serin havası esmeye başlar. İşte bu, insanı rahatlatan enfes ve nitelikli olan havadır. Dere boyunca süzülerek gelen bu havanın içinde dağdaki her bitki türünün kokusunun karışımı vardır. Sanki bir esans bileşimidir…

Bu hava başka hiçbir yerde yoktur. Çünkü bu oluşum, yörenin topografik yapısı ile kendine özgü bir zenginliği içeren bitki örtüsünden kaynaklanmaktadır.

Ayrıca, aynı anda denizden esinti varsa, sözünü ettiğimiz dağ esintisi onu bastırır. Bu iki esintinin karışımı; Akbük’ün oksijen miktarını çoğaltır ve havayı solunumu çok daha rahat ve şifalı bir hale dönüştürür.

Akbük vadisinin havası süzme bir nitelik taşır… Akbük gündüz denizden esinti alır, gecede Llbıra dağından İşte Akbük, bki hava akımının sürekli karıştığı bir ortamda kurulmuş ve bol oksijenli havasına bu iki nedenin birlikte var olması ile sahip olmuştur.

 

 

AKBÜK’ÜN SAHİLLERİ

 

Akbük, halen kıyı yağması dışında kalabilmiş ender yurt köşelerinden birisidir.

Akbük’ün her yerinden denize girebilirsiniz. Sahil, beton yığınları ile, çitler ve duvarlarla halka kapatılmış değildir. Doğal plajlar tümü ile ücretsiz olarak halkın istifadesine arz edilmiş bulunmaktadır.

 

 

Akbük’den Bozbük istikametine doğru yol aldığınızda ise, çam ormanlarının denize kadar ilerlediği zümrüt gibi koylarla karşılaşabilirsiniz. Bu koyların her birinde, dilediğiniz gibi denize girebilir, piknik ya da kamp yapabilirsiniz.

 

 

 

Akbük kıyıları ve ormanı, özellikle kampçılar için bulunmak bir imkân sunmaktadır.

Bu koyların bir bölümünü, sitemizin teknik olanaklar elverdiği ölçüde fotoğraflamaya çalışıyoruz:

 

 .........

 

Özellikle Akbük koyunu çeviren tepelerin çağlarla kaplı olması Akbük’ün doğal güzelliğine çok önemli katkılar sunmaktadır.

 

 

..........

 

 

Derneğimizin temel işlevlerinden birisi de, bu güzelliği korumak, çevre temizliği bilincini Akbük halkına yaymak, çarpık yapılaşmanın bu doğal zenginliğe zarar vermesine engel olmak ve deniz kirliliğine karşı mücadele vermektir.

AKÇED olarak bizler, öncelikle Akbüklüler olmak üzere tüm çevre severleri bu mücadeleye aktif katkı vermeye çağırıyoruz.

 

 

ANKETİMİZ YENİLENDİ. LÜTFEN OY VERİNİZ...


İLETİŞİM ADRESİ ferdakilic1966@hotmail.com ve isemihyumusak@gmail.com


KÜLTÜR ve ÇEVRE İLE İLGİLİ HER KONUDA SİTEMİZE YAZABİLİRSİNİZ


 
Akbük’ün deniz suyu kirliliğini yaratan birincil etken aşağıdakilerden hangisidir?
Sızdırmalı fosseptikler sızan lağım suları. (23 %)
Vidanjörlerin çevreye atık su boşaltmaları (6 %)
Teknelerin denize atık su boşaltmaları (19 %)
Oteller bölgesinden denize yapılan atık su deşarjı (50 %)
Toplam 173 Oy (Sonuçlar)
Akbük Web DesignCumhuriyet Mah. 1. Kordon No: 26 (Sahil Yolu Üzeri) Akbük - Didim - Aydın
www.akceder.com